הלכות חפץ חייםפתיחה להלכות איסור לשון הרע ורכילות (1)
צוליב דער אהבה פון השם יתברך צו זיין פאלק ישראל, און ער וויל זייער שטארק זייער טובה, ביז ער האט זיי גערופן מיטן נאמען "קינדער", און "חלק ה'" און "נחלה", און נאך עטליכע באליבטע נעמען וואס ווייזן אויף דער גרייס פון זיין חיבה צו כלל ישראל, ווי עס שטייט (מלאכי א', ב') "אהבתי אתכם אמר ה'" – איך האב אייך ליב, זאגט השם; דעריבער האט ער זיי אפגעהאלטן פון אלע שלעכטע מדות, און באזונדערס פון לשון הרע און רכילות. ווארום דאס ברענגט מענטשן צו מחלוקת, און א סך מאל קען מען דורך דעם קומען צו שפיכות דמים, אזוי ווי דער רמב"ם ז"ל שרייבט אין הלכות דעות (פרק ז', הלכה א'): הגם מען שמייסט נישט מלקות פאר דעם לאו, איז עס א גרויסער עוון, און עס ברענגט צו הרג'ענען א סך נפשות פון כלל ישראל; דעריבער איז נסמך צו אים (ויקרא י"ט, ט"ז) "לא תעמד על דם רעך" – זאלסט נישט שטיין ביי דעם בלוט פון דיין חבר. גיי און לערן וואס עס איז געשען מיט דואג האדומי און מיט נוב עיר הכהנים.
און נאך עטליכע שרעקלעכע רעות וואס זענען געקומען דורך דער דאזיגער מיאוסער מדה. ווי באוואוסט, אז דער חטא פון דער נחש איז בעיקר געווען דורך לשון הרע, וואס זי האט גערעדט לשון הרע אויף הקב"ה, אז זי האט געזאגט: פון דעם בוים האט ער געגעסן און באשאפן די וועלט; און דורך דעם האט זי פארפירט חוה, ווי חז"ל זאגן (שבת קמ"ו ע"א): די נחש איז געקומען אויף חוה און האט אריינגעווארפן אין איר א זוהמא (טומאה) – הרי, אז זי האט גורם געווען גילוי עריות, און אויך טויט פאר דער גאנצער וועלט – הרי שפיכות דמים. און דורך דעם האט זי גורם געווען אז אדם הראשון און חוה זאלן עובר זיין אויף דעם רצון פון הקב"ה. און ממילא, דער וואס רעדט לשון הרע האלט זיך אן אין איר מדה וואס האט פארדארבן דעם בריאת העולם.
און אויך די עיקר סיבה פון דעם אראפגיין פון כלל ישראל קיין מצרים איז פון אנהייב געווען דורך דעם, ווי עס שטייט (בראשית ל"ז, ב') "ויבא יוסף את דבתם רעה אל אביהם" – און יוסף האט געבראכט זייער שלעכטע רייד צו זייער פאטער. און דורך דעם איז אויף אים נגזר געווארן פון הימל, מדה כנגד מדה, אז ער זאל פארקויפט ווערן פאר א קנעכט, ווייל ער האט געזאגט אויף זיי אז זיי רופן זייערע ברידער קנעכט.
און נאך, אז די גאנצע סיבה פון אונזער היינטיגן גלות איז בעיקר צוליב מעשה המרגלים, ווי עס שטייט אין תהלים (ק"ו, כ"ו-כ"ז) "וישא ידו להם להפיל וגו' ולזרותם בארצות", און אזוי ווי רש"י טייטשט דארט; און אזוי שרייבט דער רמב"ן אין חומש, פרשת המרגלים (במדבר י"ד, א'). און חז"ל זאגן אין ערכין (דף ט"ו ע"א) אז דער עיקר חטא פון די מרגלים איז געווען לשון הרע, וואס זיי האבן ארויסגעלאזט א דיבה אויף דעם לאנד; און ווייל זיי האבן דעמאלט געוויינט א געוויין אומזיסט, איז אויף זיי נגזר געווארן א געוויין לדורות. און נאך אומצאליגע רעות האבן אונז באטראפן דורך דעם דאזיגן שווערן חטא. ווארום אויך אלע חכמי ישראל וואס זענען אומגעברענגט געווארן אין די צייטן פון שמעון בן שטח, דער שוואגער פון ינאי המלך, דורך ינאי, איז אויך געווען דורך רכילות. און די הריגה פון דעם תנא רבי אלעזר המודעי, וואס איז אויך געווען א סיבה צום חורבן פון ביתר, איז אויך געווען דורך רכילות, וואס מען האט אויף אים גערעדט רכילות פאר בן כוזיבא, ווי עס שטייט אין מדרש איכה (איכה רבה ב', ד').