הלכות חפץ חיים
הלכה 205 / 215

הלכות רכילות, כלל ט', הלכה ט"ו

און יעצט וועלן מיר קומען מבאר צו זיין אַ זאַך וואָס אַ סך מענטשן ווערן דערין נכשל, און איך וועל ברענגען איין פאַל, און פון דעם וועט דער משכיל קענען אָפּלערנען אויף ענליכע פעלער.

עס טרעפט זיך אָפט אַז איינער ברענגט סחורה אין שטאָט צו פאַרקויפן, און עס קומען צו אים אַ סך קונים. און עס טרעפט זיך אַ סך מאָל אַז דער וואָס האָט נישט קיין געלט ביי זיך בעט דעם בעל הבית ער זאָל אים אָפּהיטן די סחורה אויף אַ זייט, ביז ער וועט צוריקקומען מיט געלט. און דערווייל קומען אַנדערע קונים און דרינגען דעם מוכר אַז ער זאָל זיי פאַרקויפן די סחורה וואָס דער ערשטער האָט אויסגעקליבן, און ער איז זיי מסכים. און נאָכדעם, ווען דער קונה קומט מיט געלט, זאָגט אים דער מוכר: "פלוני איז געקומען און איך האָב אים נישט געוואָלט פאַרקויפן, אָבער ער האָט אַוועקגעוואָרפן געלט און גענומען די סחורה קעגן מיין ווילן, און איך האָב זיך נישט געוואָלט קריגן מיט אים".

אין אַזאַ פאַל איז ער עובר אויף אַ גאַנצן לאו פון "לא תלך רכיל בעמך". הגם עס איז אַן עוול וואָס דער קונה האָט געטון, וואָס ער האָט אים געדרונגען צו פאַרקויפן די סחורה וואָס איז אָפּגעהיטן געווען פאַר דעם ערשטן קונה, פונדעסטוועגן, אין דעם מאָמענט וואָס ער האָט אים פאַרקויפט איז עס אַ פולשטענדיגער קויף, און עס וועט נישט אַרויסקומען קיין שום תועלת פון דעם וואָס ער אַנטפּלעקט פאַר דעם ערשטן קונה דעם נאָמען פון דעם וואָס האָט געדרונגען. חוץ דעם וואָס ער וועט אים אַריינברענגען שנאה אין האַרצן אויף אים.

און כל שכן לויט ווי עס טרעפט זיך אָפט, אַז אין אַ סך פעלער האָט דער צווייטער אים גאָר נישט אַזוי שטאַרק געדרונגען, און נאָר פאַר זיין אייגענער טובה האָט ער אים פאַרקויפט. און כדי דער ערשטער קונה זאָל נישט האָבן קיין טענות אויף אים, נעמט ער אַראָפּ די עוולה פון זיך אַליין און לייגט עס אויף זיין חבר. און דאָס איז זיכער אַ זייער גרויסער עוון, ווייל ער איז בכלל מוציא שם רע.

און מען דאַרף זיך זייער היטן אין אַזאַ פאַל נישט צו אַנטפּלעקן דעם נאָמען פון דעם צווייטן קונה וואָס האָט געקויפט די סחורה. אַפילו ווען דער מוכר וועט נעמען די עוולה אויף זיך און זאָגן אַז ער האָט אים פאַרקויפט בטעות, פונדעסטוועגן וועט אַריינקומען שנאה אין האַרצן פון דעם ערשטן קונה אויף אים, פאַר דעם וואָס ער איז אַריין אין זיין פרנסה. דערפאַר זאָל דער מוכר סתם ענטפערן: "איך האָב עס בשוגג פאַרקויפט פאַר אַן אַנדערן".

און וויס, אַז אַלץ וואָס מיר האָבן געשריבן אין ספר וועגן דער גרויסער זהירות פון דעם עוון לשון הרע, איז פאַר דעם וואָס איז בכלל "עמיתך". אָבער ביי יענע מענטשן וואָס זענען כופר אין דער תורה פון השם, אַפילו נאָר אין איין אות, און וואָס שפּעטן פון די דברי חז"ל – איז אַ מצוה צו פאַרעפנטלעכן זייער פאַלשע דעה פאַר אַלעמענס אויגן און זיי צו מגנה זיין, כדי מען זאָל נישט אָפּלערנען פון זייערע שלעכטע מעשים.